Đây là đài phát thanh thị trấn, bây giờ là mười một giờ đêm, còn ai nghe không, nếu còn ai nghe thì xin hãy trả lời.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Câu vừa rồi là câu mở đầu của một truyện hư cấu, thị trấn, ngọn đồi và giọng nói trong truyện đều do mình nghĩ ra. Bạn hãy hình dung tiếng rè rè của một chiếc đài cũ, và một người đàn ông ngồi một mình bên cửa sổ nhìn ra biển.
Chiếc máy vô tuyến bên cửa sổ
Ông Bình làm thợ điện ở thị trấn ven biển gần bốn mươi năm. Về hưu, vợ mất, con cái lên thành phố, ông giữ lại một thú vui từ thời trẻ: chơi vô tuyến điện nghiệp dư. Chiếc máy đặt trên bàn cạnh cửa sổ, ăng ten dựng trên mái, có giấy phép đàng hoàng treo ở tường.
Đêm nào ông cũng đeo tai nghe dò sóng. Ông nghe tàu cá gọi nhau ngoài khơi, nghe những người chơi vô tuyến ở tận đâu đâu chào hỏi bằng thứ tiếng ông không hiểu. Cái tiếng rè rè ấy làm căn nhà bớt trống.
Ngoài cửa sổ là biển, và bên trái là ngọn đồi có cột ăng ten sắt rỉ của đài phát thanh thị trấn. Đài đã ngừng phát sóng nhiều năm, từ khi sáp nhập về huyện. Trên đồi giờ chỉ còn một dãy nhà khoá cửa và cây cột sắt chẳng ai buồn tháo.
Một đêm mưa phùn đầu đông, khi xoay núm dò qua một dải tần lẽ ra phải im lặng, ông nghe thấy một giọng người.
Giọng phát thanh viên lúc mười một giờ đêm
Đó là giọng một người đàn ông, trầm, rõ, chậm rãi, cái giọng chuẩn mực của phát thanh viên ngày trước. Đây là đài phát thanh thị trấn. Bây giờ là mười một giờ đêm. Sau đây là bản tin thời tiết cho bà con ngư dân.
Ông Bình ngồi thẳng lưng lên. Bản tin đọc về gió mùa đông bắc, về độ cao sóng, về vùng biển nên tránh. Ông nghe mà sống lưng lạnh dần. Đó không phải thời tiết hôm nay. Ông nhớ rất rõ trận gió mùa ấy, nó đã thổi qua thị trấn từ hơn mười năm trước.
Đọc xong bản tin, giọng ấy ngừng một lúc lâu. Chỉ còn tiếng rè rè. Rồi nó cất lên, khác hẳn, không còn chuẩn mực nữa, mà nhỏ, khàn, như người nói với chính mình: còn ai nghe không. Nếu còn ai nghe thì xin hãy trả lời.
Rồi sóng tắt. Đêm sau, đúng mười một giờ, giọng ấy lại vang lên, lại bản tin cũ, lại câu hỏi ấy. Đêm sau nữa cũng vậy.
Những đêm ông Bình ngồi nghe
Ông Bình không kể với ai. Ở thị trấn nhỏ, một ông già nói chuyện với cái đài ma thì người ta sẽ bảo ông lẩn thẩn. Ông chỉ lặng lẽ ngồi chờ mười một giờ, pha một ấm trà, đeo tai nghe.
Ông nhận ra giọng ấy. Hồi còn làm thợ điện, ông từng lên đồi sửa đường dây cho đài. Người phát thanh viên già có thói quen mời thợ uống trà, kể chuyện biển, kể ông làm cái nghề này vì ngoài khơi có những con thuyền cần người báo bão.
Đêm nào câu hỏi cuối cùng cũng lặp lại. Còn ai nghe không. Đêm nào ông Bình cũng ngồi im. Ông sợ. Không phải sợ ma, mà sợ nếu trả lời thì không biết điều gì sẽ xảy ra, sợ một cánh cửa đã đóng sẽ mở ra.
Đêm thứ chín, câu hỏi cất lên yếu hơn mọi đêm, như ngọn đèn sắp cạn dầu. Ông Bình nhìn ra ngọn đồi tối đen ngoài cửa sổ. Rồi ông nhấn nút phát trên chiếc máy của mình, dù biết sóng của ông chẳng thể nào tới được nơi ấy.
Lời trả lời và lời chào kết thúc
Ông nói vào micro, giọng hơi run: có người nghe. Cháu đây, Bình thợ điện đây, cháu vẫn nghe đài đều.
Một khoảng lặng dài. Rồi bên kia vang lên một tiếng thở ra, như tiếng của người đã chờ rất lâu. Giọng phát thanh viên nghẹn lại: cảm ơn. Cảm ơn cháu. Hôm đài đóng cửa, chẳng ai báo trước. Chương trình cuối cùng bác chưa kịp đọc lời chào. Mấy năm nay bác cứ sợ ngoài kia không còn ai nghe nữa.
Rồi giọng ấy lấy lại vẻ chuẩn mực, trịnh trọng như đọc trước cả một thị trấn: kính thưa bà con, chương trình phát thanh của đài xin tạm dừng tại đây. Chúc bà con ngủ ngon. Chúc những con thuyền ngoài khơi đêm nay về bến bình yên. Xin chào và hẹn gặp lại.
Bản nhạc hiệu quen thuộc của đài vang lên vài nhịp, rồi tắt. Chỉ còn tiếng rè. Đêm sau, đêm sau nữa, ông Bình dò mãi dải tần ấy. Không còn giọng nói nào.
Cuốn sổ trực trên ngọn đồi
Một buổi sáng, ông Bình chống gậy leo lên ngọn đồi. Cửa đài khoá, ổ khoá rỉ sét, ông đi vòng ra sau, chui qua một ô cửa sổ vỡ. Phòng thu tối, mùi ẩm mốc, lớp bụi dày phủ trên bàn điều khiển, trên những cuộn băng, trên chiếc micro đặt giữa bàn.
Chỉ có một chỗ không có bụi. Trên đầu micro, một vệt tròn sạch, như vừa có ai áp môi vào đó nói.
Cạnh micro là cuốn sổ trực ca, mở ở trang cuối. Dòng cuối cùng ghi ngày đài ngừng phát sóng, nét bút mực tím: chương trình đêm, chưa đọc lời chào kết thúc. Bên dưới, bằng một nét bút chì còn mới tinh, có thêm một dòng chữ nhỏ.
Đã có người nghe. Đã chào. Ông Bình gấp cuốn sổ lại, đặt nhẹ lên bàn, rồi ra về. Từ đó, mỗi tối mười một giờ, ông vẫn ngồi bên cửa sổ, nhìn lên ngọn đồi, và trước khi đi ngủ, ông nói khẽ một câu chúc ngủ ngon, cho chắc là ngoài kia vẫn có người nghe.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ban đêm sóng radio lại bắt được những đài ở rất xa?
Với sóng trung và sóng ngắn, ban đêm một lớp khí quyển cao hấp thụ sóng radio gần như biến mất, khiến sóng được phản xạ đi xa hơn nhiều so với ban ngày. Vì vậy về đêm, chiếc đài bình thường có thể bắt được những đài ở cách hàng trăm, hàng nghìn cây số.
Vì sao đôi khi nghe thấy tiếng người trên một tần số tưởng như trống?
Đó có thể là sóng của một đài ở xa lọt vào, tín hiệu dội lại từ khí quyển, hoặc nhiễu từ thiết bị điện gần đó. Khi tín hiệu yếu và lẫn trong tiếng rè, não ta lại rất dễ ghép những mảnh âm thanh thành lời nói.
Chơi vô tuyến điện nghiệp dư có cần giấy phép không?
Có. Ở Việt Nam cũng như nhiều nước, người phát sóng vô tuyến nghiệp dư cần có chứng chỉ và giấy phép sử dụng tần số của cơ quan quản lý, và chỉ được phát trên những dải tần dành riêng. Chỉ nghe thì đơn giản hơn, nhưng phát sóng tuỳ tiện có thể gây nhiễu cho các liên lạc quan trọng.
Vì sao giọng phát thanh viên ngày xưa gợi nhiều hoài niệm?
Với nhiều gia đình, chiếc đài và giọng đọc bản tin là âm thanh quen thuộc của những buổi tối, những mùa bão, những tin vui tin buồn. Giọng nói ấy gắn với cảm giác được chở che và được báo trước, nên nghe lại là nhớ cả một thời.
Vì sao nhiều truyện ma xoay quanh nỗi cô đơn?
Một hồn ma chỉ mong có người nghe, có người nhớ phản chiếu nỗi sợ rất người: bị lãng quên. Những truyện như vậy khiến người nghe không chỉ rợn mà còn thương, và đôi khi nhớ ra mình nên gọi điện cho ai đó.
