Bà cụ múc một bát bánh đúc nóng, rưới nước mắm, rắc hành phi, đặt vào tay Khải, rồi ngẩng lên hỏi: còn cháu đứng cạnh đó, cháu ăn gì không, mà cạnh Khải lúc ấy, dưới ngọn đèn đường, chỉ có một cái bóng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, con ngõ, gánh hàng và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Bạn cứ pha một cốc gì đó ấm ấm, vì đây là một truyện về đêm đông và về những người bạn cùng phòng.
Gánh bánh đúc sau mười một giờ
Khải học năm hai, thuê phòng trọ trong một con ngõ dài ở rìa thành phố cùng với Tuấn, cậu bạn cùng quê. Hai đứa đi làm thêm ở một quán cà phê, ca tối, về tới đầu ngõ thường đã quá mười một giờ đêm.
Ở đầu ngõ, dưới cột đèn đường duy nhất, có gánh bánh đúc nóng của một bà cụ. Bà chỉ dọn hàng khi ngõ đã tắt hết đèn nhà, ngồi trên chiếc ghế con, nồi bánh đúc bốc hơi nghi ngút, bên cạnh là bát nước mắm pha, lọ hành phi, rổ rau thơm.
Bánh đúc của bà mềm mịn, thịt băm xào mộc nhĩ thơm lừng, nước mắm chua ngọt vừa miệng. Mùa đông, ăn một bát vào là ấm từ bụng ra tới mười đầu ngón tay. Khải và Tuấn thành khách quen, tuần nào cũng ghé vài lần.
Có một điều Khải để ý từ lần đầu. Bao giờ bà cụ cũng nhìn xuống đất trước khi múc. Bà nhìn cái bóng của khách in dưới ánh đèn, nhìn rất kỹ, rồi mới mở nắp nồi. Khải hỏi, bà chỉ cười bảo, thói quen của người già, cháu ạ.
Cái luật kỳ lạ của bà cụ
Một lần, Khải thấy có người đàn ông mặc áo mưa đứng ở rìa vùng sáng, chỗ đèn đường không chiếu tới, gọi bà cho một bát. Bà cụ không múc. Bà bảo, anh bước vào chỗ sáng đây thì bà mới bán, đứng ngoài đó bà không múc được.
Người đàn ông đứng im một lúc, rồi quay đi, khuất vào bóng tối cuối ngõ. Bà cụ thở dài, kéo khăn len lên che cổ. Khải hỏi sao bà không bán. Bà bảo, ở chỗ tối thì bà không nhìn được bóng, mà không nhìn được bóng thì bà không múc.
Tuấn cười, bảo bà cụ khó tính. Khải cũng cười, nhưng trong lòng cậu có gì đó gợn gợn. Ở quê cậu, bà nội hay kể người đã khuất đi dưới trăng không có bóng. Cậu nghĩ, chắc bà cụ cũng tin như thế.
Từ đó, mỗi lần ghé gánh bánh đúc, Khải lại vô thức nhìn xuống đất, xem cái bóng của mình có đó không. Bao giờ nó cũng có, dài ngoằng dưới cột đèn, cạnh cái bóng của Tuấn, hai cái bóng chụm đầu vào nồi bánh.
Đêm mưa phùn tháng Chạp
Tháng Chạp năm ấy, quán cà phê đông khách, hai đứa làm tới gần nửa đêm. Hôm đó Tuấn bị cảm, sốt nhẹ, Khải bảo nó về trước, nhưng nó không chịu, cứ đòi đợi về cùng. Trời mưa phùn, đường trơn, hai đứa đi bộ từ bến xe buýt về ngõ.
Tới đầu ngõ, gánh bánh đúc vẫn ở đó, hơi nóng bốc lên lẫn vào mưa bụi. Tuấn bảo, ăn bát bánh đúc cho ấm rồi về ngủ. Hai đứa bước vào vùng sáng dưới cột đèn. Bà cụ cúi xuống nhìn đất như mọi lần.
Lần này bà nhìn lâu hơn. Rồi bà múc một bát, rưới nước mắm, rắc hành, đưa cho Khải. Khải chờ bà múc bát thứ hai. Bà không múc. Bà ngẩng lên, nhìn vào khoảng trống bên cạnh Khải, nói, còn cháu đứng cạnh đó, cháu ăn gì không.
Khải quay sang. Tuấn đang đứng ngay đó, mũ áo khoác trùm đầu, tay đút túi, mặt tái vì sốt. Khải nhìn xuống đất. Dưới cột đèn chỉ có một cái bóng, của cậu, đổ dài trên mặt đường ướt. Bên cạnh, chỗ Tuấn đứng, mặt đường sáng loáng, không có gì.
Cuộc gọi lúc nửa đêm
Khải đứng chết lặng, bát bánh đúc nóng bỏng trên tay. Tuấn nhìn cậu, hỏi sao thế, giọng khàn khàn. Rồi điện thoại trong túi Khải rung lên. Cậu móc ra, màn hình hiện tên Tuấn. Cậu nhìn Tuấn đang đứng bên cạnh, tay vẫn đút túi áo.
Khải bấm nghe. Đầu bên kia là giọng Tuấn, khàn đặc, mệt mỏi: mày về chưa, tao sốt quá, chiều nay xin nghỉ làm mà quên nhắn mày, mày về mua giùm tao hộp thuốc hạ sốt với. Tiếng ho khù khụ trong điện thoại, rõ ràng, gần sát.
Khải quay sang bên cạnh. Chỗ Tuấn vừa đứng, giờ trống trơn. Chỉ có mưa bụi lất phất dưới ánh đèn đường, và một vệt nước đọng trên mặt đường, như dấu chân ai vừa đứng đó lâu lắm.
Bà cụ vẫn ngồi đó, lặng lẽ đậy nắp nồi. Bà nói khẽ, đi đi cháu, về nhà đi, ở nhà có người đang chờ. Khải đặt bát bánh đúc xuống, chạy một mạch về phòng trọ, chạy qua con ngõ tối mà không dám nhìn lại sau lưng.
Người bạn chưa từng ra khỏi nhà
Về tới phòng, Tuấn nằm co ro trên giường, chăn trùm kín, trán nóng hầm hập. Nó bảo nó nằm đây từ chiều, không bước chân ra khỏi phòng. Khải hỏi đi hỏi lại, nó vẫn một câu, tao sốt từ trưa, tao có đi đâu đâu.
Vậy suốt buổi tối, ai đã đứng lau bàn bên cạnh Khải ở quán cà phê, ai đã đi cùng cậu từ bến xe buýt về, ai đã đòi ăn bánh đúc. Khải không dám nghĩ tiếp. Cậu chạy đi mua thuốc, nấu cháo, thức canh Tuấn tới sáng.
Hôm sau, cậu ra đầu ngõ tìm bà cụ. Gánh bánh đúc không có ở đó. Hỏi mấy nhà quanh ngõ, người ta bảo ngõ này lâu lắm rồi không có ai bán bánh đúc đêm, chỉ có hồi xưa, một bà cụ bán ở đúng cột đèn ấy, mất đã mấy năm.
Khải không bao giờ biết đêm ấy đã đi cùng mình là ai. Nhưng từ đó, mỗi lần về khuya, đi qua cột đèn đầu ngõ, cậu đều nhìn xuống đất. Và cậu đếm. Bao giờ cũng phải đủ số bóng bằng số người cậu thấy bên cạnh mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dân gian tin rằng ma không có bóng?
Trong nhiều nền văn hoá, cái bóng được coi là dấu hiệu của thân xác thật. Người sống có thân xác chắn ánh sáng nên có bóng, còn hồn ma vô hình thì không. Vì vậy nhìn bóng là cách dân gian dùng để phân biệt người sống với hồn ma trong truyện kể.
Bánh đúc nóng là món gì?
Bánh đúc nóng là món ăn dân dã miền Bắc, làm từ bột gạo tẻ quấy chín thành khối mềm, múc ra bát, ăn với thịt băm xào mộc nhĩ, hành phi và nước mắm pha chua ngọt. Món này thường được bán vào mùa lạnh.
Vì sao khi sốt hay mệt, người ta dễ thấy những điều kỳ lạ?
Khi cơ thể mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc căng thẳng, não dễ lấp đầy khoảng trống bằng hình ảnh quen thuộc. Người ta có thể tưởng như thấy hay nghe người thân đang ở cạnh mình. Đây là hiện tượng tâm lý thường gặp, không có gì siêu nhiên.
Môtip người bạn đồng hành là hồn ma có phổ biến không?
Rất phổ biến. Nhiều truyện ma kể về người đi đường cả đêm cùng một người bạn, để rồi phát hiện người bạn thật đang ở nơi khác. Mô típ này đánh vào nỗi sợ không biết người bên cạnh mình thật sự là ai.
Vì sao các gánh hàng đêm hay xuất hiện trong truyện ma Việt?
Gánh hàng đêm vừa quen thuộc vừa cô độc, bán ở những góc phố vắng, dưới một ngọn đèn duy nhất. Người bán và khách gặp nhau thoáng chốc rồi đi, nên rất dễ thành chỗ cho những cuộc gặp gỡ kỳ lạ trong truyện kể.
