Ở Hàn Quốc có một loài yêu tinh, nếu gặp nó trong đêm, bạn có thể bị thách vật tay tới sáng, có thể được tặng một núi vàng, và cũng có thể bị gắn thêm một cái bướu to tướng lên má, tùy vào lòng bạn tham hay không.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyền thuyết về Dokkaebi, yêu tinh trong văn hóa dân gian Hàn Quốc. Đây là truyện cổ dân gian có nhiều dị bản, mình kể lại bằng lời của mình, vui nhiều hơn sợ, hợp nghe trước khi ngủ.
Yêu tinh không phải hồn ma
Khác với nhiều loài ma ở châu Á, Dokkaebi trong truyện dân gian Hàn Quốc không phải hồn người chết. Có quan niệm cho rằng Dokkaebi sinh ra từ những đồ vật cũ đã dùng rất lâu năm, như cây chổi, cái chày giã gạo, chiếc gậy, để lâu trong xó nhà, hút khí người mà hóa thành yêu tinh.
Dokkaebi thường xuất hiện vào ban đêm, ở những ngôi nhà bỏ hoang, những khu rừng, những con đường làng vắng. Tính nết nó rất giống con người, thậm chí giống một đứa trẻ to xác: thích chơi, thích ăn, thích hát hò, thích trêu người, hay nổi giận nhưng cũng dễ bị lừa.
Dokkaebi có những sở thích riêng mà ai nghe cũng phải bật cười. Nó cực kỳ mê đấu vật, gặp người đi đêm là thách vật cho bằng được. Nó mê món thạch kiều mạch. Và quý nhất là chiếc chày phép, một cây chày gỗ có thể gõ ra bất cứ thứ gì nó muốn.
Người Hàn kể rằng những đốm lửa xanh lập lòe ngoài đồng ban đêm là lửa của Dokkaebi, giống như ma trơi trong truyện dân gian Việt Nam. Ai thấy những đốm lửa ấy nhảy múa thì biết đêm đó lũ yêu tinh đang tụ tập vui chơi.
Chiếc chày phép
Chiếc chày của Dokkaebi là món bảo vật nổi tiếng nhất trong truyện. Chỉ cần gõ xuống đất và nói ra vàng đi, vàng sẽ hiện ra. Nói ra bạc đi, bạc sẽ hiện ra. Gõ đòi cơm, cơm nóng tuôn ra. Lũ yêu tinh mỗi đêm tụ tập, gõ chày lấy rượu thịt, ăn uống hát hò tới khi gà gáy mới tan.
Nhiều câu chuyện cổ Hàn Quốc xoay quanh việc một người thường vô tình có được chiếc chày ấy. Và gần như lần nào cũng vậy, người hiền lành có được thì sung sướng, kẻ tham lam bắt chước thì gặp họa.
Truyện nổi tiếng nhất là truyện người tiều phu và những hạt dẻ. Truyện kể có một chàng tiều phu nghèo nhưng hiếu thảo. Một hôm vào rừng đốn củi, chàng nhặt được mấy hạt dẻ rơi. Hạt đầu tiên, chàng nghĩ để dành cho cha. Hạt thứ hai, để cho mẹ. Hạt thứ ba, cho vợ. Hạt thứ tư, mới cho mình.
Mải nhặt, trời tối lúc nào không biết. Mưa rơi. Chàng tìm vào một ngôi nhà bỏ hoang giữa rừng để trú qua đêm, leo lên xà nhà nằm cho an toàn.
Tiếng cắn hạt dẻ trong ngôi nhà hoang
Nửa đêm, cửa ngôi nhà mở toang. Một đám Dokkaebi kéo vào, đứa cao đứa thấp, đứa có sừng đứa mặt đỏ, ồn ào như phiên chợ. Chúng ngồi thành vòng, lấy chày gõ xuống sàn: ra rượu đi, ra thịt đi, ra bánh đi. Đồ ăn hiện ra đầy nhà, mùi thơm bay lên tận xà.
Chàng tiều phu nằm trên xà, bụng đói cồn cào. Chàng chợt nhớ mấy hạt dẻ trong túi, lấy một hạt ra cắn. Rắc. Tiếng hạt dẻ vỡ vang lên giữa ngôi nhà gỗ đêm khuya, giòn và to như tiếng xà nhà gãy.
Lũ Dokkaebi giật bắn mình. Đứa nào đó hét lên nhà sắp sập. Cả bọn hoảng hốt bỏ chạy tán loạn, rượu thịt bỏ lại, cả chiếc chày phép cũng quên mang theo. Chỉ trong chốc lát ngôi nhà vắng tanh, chỉ còn tiếng mưa.
Sáng ra, chàng tiều phu trèo xuống, nhặt chiếc chày mang về. Chàng gõ xuống đất, xin một ít gạo cho cha mẹ. Gạo tuôn ra. Từ đó nhà chàng không còn đói nghèo, nhưng chàng vẫn sống giản dị, chia sẻ cho cả làng.
Kẻ tham và chiếc bướu
Trong làng có một gã hàng xóm tham lam, nghe chuyện liền bắt chước. Gã vào rừng nhặt hạt dẻ, nhưng nghĩ ngược lại: hạt đầu cho mình, hạt thứ hai cho mình, hạt thứ ba cũng cho mình, còn thừa mới cho cha mẹ. Gã tìm đúng ngôi nhà hoang, trèo lên xà, đợi.
Nửa đêm, lũ Dokkaebi lại kéo tới. Gã vội lấy hạt dẻ ra cắn thật to. Rắc. Nhưng lần này lũ yêu tinh không chạy. Chúng ngước lên xà nhà, nói với nhau: lại là đứa lừa mình hôm trước đây. Cả bọn lôi gã xuống, cho một trận ra trò, bắt vật tay tới sáng, sáng ra gã về nhà mệt rã rời, tay trắng.
Một truyện quen thuộc khác kể về hai ông lão có bướu trên má. Ông lão hiền hát hay, một đêm ngủ nhờ trong nhà hoang, hát cho lũ Dokkaebi nghe. Lũ yêu tinh mê giọng hát, hỏi giọng hay từ đâu ra. Ông đùa rằng từ cái bướu này. Chúng liền lấy chiếc bướu đi, trả cho ông cả một đống vàng.
Ông lão tham ở làng bên nghe vậy cũng tới hát. Giọng ông khó nghe, lại dối là giọng hát từ bướu mà ra. Lũ Dokkaebi tức giận, bảo cái bướu hôm trước chẳng hát được gì, rồi gắn luôn nó lên má còn lại của ông. Thế là ông lão tham ra về với hai cái bướu.
Yêu tinh trong đời sống hôm nay
Dokkaebi không phải loài yêu tinh hiền, nhưng cũng không xấu xa. Chúng giống như tấm gương: người tốt nhìn vào thấy may mắn, người xấu nhìn vào thấy chính cái tham của mình. Đó là lý do truyện Dokkaebi được kể cho trẻ con Hàn Quốc nghe từ rất nhỏ.
Ngày nay, hình ảnh Dokkaebi xuất hiện khắp nơi trong văn hóa đại chúng Hàn Quốc, từ phim truyền hình, truyện tranh cho tới tên quán ăn. Nhiều người trẻ biết tới Dokkaebi qua những bộ phim kể về một yêu tinh bất tử đi tìm cô dâu.
Người ta vẫn đùa rằng nếu đi đêm ở vùng núi mà nghe tiếng ai thách vật tay, thì cứ nhận lời, nhưng nhớ mang theo một nắm hạt dẻ. Và nếu được tặng chiếc chày phép, đừng gõ ra vàng ngay, cứ xin một ít gạo cho cha mẹ trước.
Đêm nay, nếu bạn nghe trong góc nhà có tiếng lục cục từ cây chổi cũ, đừng vội sợ. Có khi đó chỉ là một Dokkaebi nhỏ vừa thức dậy, đang tìm người chơi cùng.
Câu hỏi thường gặp
Dokkaebi khác ma ở chỗ nào?
Trong văn hóa dân gian Hàn Quốc, ma thường là hồn người đã khuất, còn Dokkaebi là yêu tinh, có quan niệm cho rằng chúng sinh ra từ đồ vật cũ lâu năm. Dokkaebi có tính cách tinh nghịch, ham chơi, có thể thưởng hoặc phạt người, chứ không chỉ gây sợ hãi.
Vì sao truyện cổ hay có cặp nhân vật người hiền và kẻ tham?
Cặp nhân vật đối lập giúp bài học về lòng tốt và sự tham lam trở nên rõ ràng, dễ nhớ với trẻ nhỏ. Mô típ này có ở nhiều nền văn hóa, như truyện Ăn khế trả vàng của Việt Nam, nơi người em hiền được thưởng còn người anh tham bị phạt.
Lửa Dokkaebi có thật không?
Lửa Dokkaebi là cách người Hàn xưa gọi những đốm sáng lạ ban đêm ở đồng ruộng, đầm lầy, giống hiện tượng ma trơi. Giả thuyết phổ biến cho rằng đó là khí sinh ra từ chất hữu cơ phân hủy tự bốc cháy, nhưng hiện tượng này vẫn còn được tranh luận.
Vì sao tiếng động lớn trong nhà gỗ ban đêm làm người ta giật mình?
Nhà gỗ yên tĩnh về đêm khiến mọi âm thanh trở nên nổi bật. Một tiếng rắc khô, giống tiếng gỗ gãy, kích hoạt phản xạ cảnh giác vì não liên tưởng tới nguy hiểm như nhà sập. Truyện hạt dẻ dùng đúng phản xạ ấy để tạo nên tình huống vừa sợ vừa buồn cười.
Dokkaebi có giống yêu tinh của Nhật Bản không?
Có những nét gần, như Oni của Nhật Bản cũng có sừng và cầm chày. Nhưng Dokkaebi trong truyện dân gian Hàn Quốc thường tinh nghịch, gần gũi hơn, ít khi được kể như quỷ dữ. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng hình ảnh Dokkaebi có sừng hiện nay chịu ảnh hưởng của Oni trong một giai đoạn lịch sử.
