Đêm nào cũng vậy, đúng lúc phố đã ngủ, tiếng guốc gỗ lại vang lên ngoài cổng, đều đặn, nhẹ nhàng, kèm theo ánh sáng hồng của một chiếc đèn lồng vẽ hoa mẫu đơn.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyện Đèn lồng hoa mẫu đơn, một truyện ma tình yêu rất nổi tiếng của Nhật Bản. Đây là truyện kể truyền đời, có nhiều phiên bản khác nhau trên sân khấu và trong sách, mình kể theo cốt chung nhất, bằng lời của mình, và bỏ qua những đoạn rùng rợn không cần thiết.
Chàng trai cô độc và người con gái nhà quan
Ngày xưa ở Edo có một chàng trai tên Shinzaburō, con nhà võ sĩ nhưng không còn chủ để phục vụ, sống một mình trong căn nhà nhỏ có vườn. Chàng hiền lành, ít bạn bè, ngày ngày chỉ đọc sách và chăm mấy khóm hoa.
Một lần, theo người quen tới thăm một dinh thự, chàng gặp cô con gái của chủ nhà. Nàng tên Otsuyu, xinh đẹp và dịu dàng. Hai người chỉ trò chuyện trong một buổi chiều, nhưng ánh mắt trao nhau thì đủ để nhớ suốt đời.
Họ không có dịp gặp lại. Chàng ngại ngùng, không dám tìm tới. Nàng thì đóng cửa trong nhà, ngày ngày ngóng tin. Vài tháng sau, có người báo cho chàng một tin như sét đánh: Otsuyu đã mất vì bệnh tương tư, cô hầu gái trung thành của nàng cũng mất theo không lâu sau.
Shinzaburō đau khổ khôn nguôi. Chàng viết tên nàng lên một tấm bài vị nhỏ, ngày nào cũng thắp hương, khấn nguyện cho nàng được yên lòng.
Đêm lễ Obon và tiếng guốc gỗ
Rồi mùa lễ Obon tới, mùa mà người Nhật tin rằng linh hồn người đã khuất trở về thăm nhà. Khắp phố treo đèn lồng, nhà nào cũng thắp lửa đón người thân. Đêm ấy trời oi, Shinzaburō ra hiên ngồi hóng gió, ngắm trăng.
Gần nửa đêm, chàng nghe tiếng guốc gỗ lộc cộc ngoài đường. Hai người phụ nữ đi qua cổng. Người đi trước xách một chiếc đèn lồng giấy vẽ hoa mẫu đơn, ánh sáng hồng nhạt soi lối. Người đi sau mặc kimono rực rỡ, dáng đi thướt tha.
Chàng sững người. Người đi trước là cô hầu gái. Người đi sau chính là Otsuyu.
Hai bên đều kinh ngạc. Cô hầu kể rằng có người đã báo tin dối, nói chàng Shinzaburō qua đời, nên hai cô chủ tớ tưởng chàng đã mất. Còn chàng thì được báo nàng đã mất. Ai cũng tưởng người kia không còn trên đời, và giờ gặp lại nhau như một phép màu.
Những đêm hạnh phúc dưới ánh đèn hồng
Từ đêm ấy, đêm nào Otsuyu cũng tới. Đúng giờ phố xá đã ngủ, tiếng guốc gỗ lại vang lên, chiếc đèn lồng hoa mẫu đơn lại sáng hồng ngoài cổng. Nàng ở lại tới gần sáng thì lặng lẽ ra về trước khi gà gáy.
Shinzaburō hạnh phúc như chưa bao giờ hạnh phúc. Chàng không để ý rằng mình ngày một xanh xao, gầy rộc, ăn không thấy ngon, ban ngày nằm li bì. Chàng chỉ sống để chờ đêm xuống.
Bên cạnh nhà chàng có một ông lão giúp việc, ông lo lắng thấy cậu chủ cứ héo hon dần. Đêm đêm ông nghe tiếng cười nói thì thầm trong phòng, nhưng chưa bao giờ thấy ai đi vào bằng cổng chính lúc ban ngày.
Một đêm, tò mò và lo lắng, ông rón rén tới sát vách phòng, ghé mắt nhìn qua một khe hở nhỏ.
Sự thật sau khe vách
Ông lão thấy cậu chủ đang ngồi trò chuyện tình tứ, nét mặt rạng rỡ. Nhưng người ngồi đối diện cậu, trong ánh đèn lồng hồng, không phải một cô gái xinh đẹp. Đó chỉ là một hình bóng trắng mờ, không có da thịt, lạnh lẽo như sương đêm, khẽ cử động như người.
Ông lão lùi lại, run rẩy không đứng vững. Sáng hôm sau, ông kể hết với một vị sư già có tiếng hiểu biết. Vị sư nghe xong thì lặng đi, rồi bảo rằng người con gái kia đúng là đã mất, và tình yêu của nàng đang rút dần sinh khí của chàng trai.
Shinzaburō không tin. Chàng tìm tới chùa nơi người ta nói Otsuyu được an táng, và thấy ở đó hai ngôi mộ mới, cạnh mộ treo một chiếc đèn lồng vẽ hoa mẫu đơn. Lúc ấy chàng mới tin, và sợ hãi.
Theo truyện, vị sư dán giấy niêm lên cửa nhà để nàng không vào được. Đêm ấy, tiếng guốc gỗ lại tới, dừng ngoài cổng, rồi có tiếng khóc thút thít của Otsuyu suốt tới sáng.
Chiếc đèn lồng còn lại
Đêm này qua đêm khác, tiếng khóc ngoài cổng không dứt. Shinzaburō nằm trong phòng, nghe người mình yêu khóc gọi, vừa sợ vừa đau. Ở nhiều phiên bản, có kẻ tham lam vì được hứa trả tiền mà gỡ đi một tấm giấy niêm.
Đêm ấy, cánh cửa mở. Chiếc đèn lồng hoa mẫu đơn lại lướt vào nhà.
Sáng hôm sau, người ta không còn thấy Shinzaburō đâu nữa. Căn phòng yên lặng, gọn gàng, chỉ có chiếc đèn lồng giấy vẽ hoa mẫu đơn nằm dưới sàn, ngọn nến bên trong đã tắt. Truyện kể rằng chàng đã ra đi cùng người mình yêu.
Có người đọc truyện này như một truyện ma đáng sợ. Có người lại thấy đây là một câu chuyện tình buồn: hai người yêu nhau bị chia cắt bởi một lời báo tin sai, rồi chỉ gặp lại được ở bên kia ranh giới giữa sống và chết.
Câu hỏi thường gặp
Truyện Đèn lồng hoa mẫu đơn có nguồn gốc từ đâu?
Truyện được cho là bắt nguồn từ một truyện kỳ quái của Trung Hoa, sau đó được người Nhật phóng tác lại. Ở Nhật, câu chuyện trở thành một tiết mục kể chuyện sân khấu rất được ưa chuộng, rồi được dựng thành kịch và phim nhiều lần.
Lễ Obon là gì?
Obon là dịp lễ truyền thống của Nhật Bản vào mùa hè để tưởng nhớ tổ tiên. Người ta tin linh hồn người thân trở về thăm nhà, nên treo đèn lồng dẫn đường, cúng viếng mộ phần và cuối lễ thả đèn tiễn hồn trở lại.
Vì sao đèn lồng hay xuất hiện trong truyện ma châu Á?
Đèn lồng là nguồn sáng quen thuộc của đêm xưa, vừa ấm áp vừa mong manh. Trong nhiều nền văn hoá Á Đông, đèn còn dùng để dẫn đường cho người đã khuất, nên một chiếc đèn lồng trôi trong đêm rất dễ gợi cảm giác ranh giới giữa hai cõi.
Truyện ma tình yêu khác truyện ma thường ở chỗ nào?
Truyện ma tình yêu không lấy việc doạ người làm chính, mà lấy nỗi nhớ, sự chia cắt và lòng chung thuỷ làm trọng tâm. Hồn ma ở đây không ác, chỉ không chịu buông người mình yêu, và chính điều đó vừa cảm động vừa đáng sợ.
Vì sao truyện này có nhiều phiên bản khác nhau?
Vì nó được kể đi kể lại qua nhiều người và nhiều hình thức, từ sách, sân khấu kể chuyện tới kịch, phim. Mỗi người kể thêm bớt nhân vật phụ, đổi cái kết cho hợp khán giả, nên chi tiết khác nhau nhưng cốt người con gái xách đèn lồng thì luôn giữ nguyên.
