Sáng nào cũng vậy, khi anh Hưng vừa tới khúc quanh thứ nhất của con dốc, thì ở khúc quanh thứ hai đã có một ngọn đèn đi trước.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, ngọn núi, con dốc và gia đình anh Hưng đều do mình đặt ra. Truyện này không có tiếng thét nào, chỉ có sương, một ngọn đèn, và một câu hỏi mà bạn sẽ mang theo khi nghe xong.
Con dốc lên nương trước rạng sáng
Nương nhà Hưng nằm trên lưng chừng núi, đi bộ mất gần một giờ đồng hồ. Người trong bản lên nương từ lúc trời còn tối, để làm được nhiều việc trước khi nắng gắt. Con đường mòn đất đỏ ngoằn ngoèo, dốc đứng, bên là vách núi, bên là thung sâu.
Mùa đông sương dày tới mức đứng cách vài bước chân đã không thấy nhau. Hưng đeo gùi, vác cuốc, cầm đèn pin, đi một mình như cha anh và ông anh ngày trước. Anh thuộc từng hòn đá, từng rễ cây trồi lên mặt đường.
Năm đầu tiên anh tự đi lên nương, khi vừa mười tám tuổi, anh nhìn thấy ngọn đèn ấy. Một đốm sáng vàng ấm, đung đưa, ở khúc quanh phía trên. Có người đi trước, anh nghĩ, và thấy đỡ cô đơn.
Anh rảo bước định đi cùng cho vui. Nhưng anh nhanh thì ngọn đèn cũng nhanh, anh chậm thì nó cũng chậm. Lúc nào nó cũng ở trước anh đúng một khúc quanh.
Ngọn đèn không bao giờ đuổi kịp
Hưng gọi với lên, hỏi ai đấy. Không ai trả lời. Chỉ có tiếng gió lùa qua rừng tre và ngọn đèn vẫn đung đưa trong sương. Tới gần nương thì nó rẽ vào một lối nhỏ và tắt.
Sáng hôm sau, ngọn đèn lại ở đó. Rồi sáng hôm sau nữa. Hưng hỏi khắp bản xem ai lên nương sớm thế. Không ai cả. Nương nhà anh ở cao nhất, phía trên chỉ có rừng.
Có lần anh cố tình dậy thật sớm, từ ba giờ sáng, nghĩ phen này sẽ đi trước. Vừa tới khúc quanh thứ nhất, ngọn đèn đã đung đưa ở khúc quanh thứ hai. Có lần anh dừng hẳn lại, ngồi xuống rễ cây hút điếu thuốc. Ngọn đèn cũng dừng, chờ anh.
Mẹ anh nghe kể thì bảo đừng đuổi theo nữa, người ta không muốn cho mình thấy mặt thì thôi. Hưng nghe lời mẹ. Anh thôi đuổi, chỉ đi theo.
Những năm tháng có người dẫn đường
Năm tháng trôi qua, Hưng lấy vợ, có con, tóc bắt đầu điểm bạc. Sáng nào ngọn đèn cũng đi trước anh, đúng một khúc quanh. Anh quen với nó như quen tiếng gà gáy, tiếng suối, thấy thiếu nó thì mới lạ.
Anh để ý ngọn đèn chưa bao giờ dẫn anh đi sai. Có mùa mưa, ở khúc dốc có vết nứt, ngọn đèn rẽ sang lối vòng phía trong. Anh đi theo. Chiều hôm ấy, đoạn đường cũ sạt một mảng lớn xuống thung.
Có sáng sương dày đặc, không thấy cả bàn tay mình, anh chỉ việc bám theo đốm sáng vàng là tới nương, chưa trượt chân lần nào. Vợ anh bảo chắc tổ tiên thương, cho người xuống dẫn đường. Hưng không cãi, nhưng anh thấy không phải vậy.
Vì có một điều anh chưa bao giờ nói với ai. Dáng người cầm đèn ấy, cái cách đung đưa ngọn đèn sang bên trái mỗi khi bước qua rễ cây, cái cách dừng lại thở ở đúng khúc dốc thứ ba, giống anh tới lạ lùng.
Buổi sáng ngọn đèn dừng lại và quay mặt
Mùa đông năm con trai anh tròn mười tám tuổi, lần đầu tiên nó theo bố lên nương. Hai bố con đi trong sương, Hưng đi trước, thằng con đi sau, mỗi người một chiếc đèn. Ngọn đèn quen thuộc vẫn ở khúc quanh phía trên.
Tới khúc dốc thứ ba, ngọn đèn dừng lại. Rồi, lần đầu tiên sau ngần ấy năm, nó không đi tiếp. Nó đứng yên, chờ. Hưng bảo con đứng lại đó, rồi một mình bước lên, tim đập thình thịch.
Khoảng cách thu hẹp dần. Hai mươi bước. Mười bước. Năm bước. Người cầm đèn quay lại. Ánh đèn hắt ngược lên khuôn mặt. Đó là một ông già tóc bạc trắng, da nhăn nheo, đôi mắt hiền, vết sẹo nhỏ trên chân mày trái, đúng chỗ anh bị cành tre quẹt năm mười tuổi.
Đó là khuôn mặt của chính anh, già hơn rất nhiều năm. Ông già nhìn anh, rồi nhìn xuống phía dưới nơi thằng con đang đứng, khẽ gật đầu một cái, như người vừa yên tâm giao lại một việc. Rồi ngọn đèn tắt, và trên khúc dốc chỉ còn sương.
Ngọn đèn ở khúc quanh phía trên
Từ hôm ấy, Hưng không thấy ngọn đèn lạ nào nữa. Anh lên nương một mình, sương vẫn dày, đường vẫn dốc, nhưng phía trước chỉ có bóng tối. Anh không sợ. Anh chỉ thấy như vừa đi hết một vòng gì đó mà mình không gọi được tên.
Thằng con trai bắt đầu tự lên nương những sáng anh bận việc bản. Một tối, ngồi bên bếp lửa, nó hỏi bố, giọng ngập ngừng, có phải sáng nào bố cũng lên nương trước con không.
Hưng lắc đầu, bảo sáng nay bố ở nhà sửa mái chuồng. Thằng con im lặng một lúc, rồi nói, mắt nhìn vào ngọn lửa: lạ thật, sáng nào con cũng thấy có người cầm đèn đi trước con đúng một khúc quanh. Con gọi không thưa. Con đi nhanh cũng không kịp.
Hưng nhìn đôi tay mình, đôi tay đã bắt đầu có đồi mồi. Anh nhìn chiếc đèn treo trên vách. Anh không nói gì, chỉ bảo con cứ đi theo nó, đừng đuổi, nó không dẫn con sai đâu. Rồi anh quay mặt đi, để thằng con không thấy anh đang mỉm cười.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ánh đèn trong sương mù có quầng sáng và trông lơ lửng?
Các hạt nước li ti trong sương tán ánh sáng ra nhiều hướng, tạo thành quầng mờ quanh nguồn sáng và che đi người cầm đèn. Khi không thấy rõ địa hình và khoảng cách, mắt chỉ còn bám vào đốm sáng, nên nó trông như tự trôi trong không trung.
Vì sao đi rừng một mình hay có cảm giác bị theo sau?
Tiếng chân của chính mình dội lại từ vách núi, tiếng lá khô, tiếng thú nhỏ chạy trong bụi đều có thể nghe như có người đi cùng. Khi ở một mình, não tăng cảnh giác và dễ diễn giải mọi âm thanh mơ hồ thành dấu hiệu có ai đó gần mình.
Người song trùng trong truyện dân gian là gì?
Nhiều nền văn hoá có truyền thuyết về việc gặp một người giống hệt mình, như truyền thuyết người song trùng ở châu Âu. Thường đó là điềm báo hoặc lời nhắc về số phận. Nỗi sợ đến từ việc chính bản thân mình trở thành điều xa lạ.
Vì sao người vùng cao thường lên nương từ rất sớm?
Đi sớm để tránh nắng gắt buổi trưa trên sườn núi, tranh thủ làm được nhiều việc khi trời còn mát, và vì đường lên nương xa, có khi mất cả giờ đi bộ. Nhịp sống ấy gắn với mùa vụ và thời tiết của từng vùng.
Đi đường dốc núi trong sương mù cần lưu ý gì?
Nên đi chậm, mang đèn có độ sáng tốt, mặc áo sáng màu dễ nhận ra, đi trên lối quen và tránh mép vực, đặc biệt sau những ngày mưa vì đất có thể sạt. Nếu sương quá dày, dừng lại chờ tan thường an toàn hơn cố đi tiếp.
