Nếu có ngày bạn lạc giữa một rừng trúc lúc trời sập tối, và nghe một tiếng sáo vọng lại từ đâu đó, thì người làng ở đây sẽ bảo bạn cứ đi theo nó, đừng hỏi ai thổi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, khu rừng, ngôi làng và cô gái trong truyện đều do mình đặt ra. Đây là một truyện ma hiền, hợp nghe trong tiếng gió.
Chuyến đi chụp ảnh mùa măng
Hà là sinh viên ngành nhiếp ảnh. Mùa thu năm ấy, cô theo một nhóm bạn lên một bản nhỏ ở vùng trung du, nơi có một rừng trúc rộng mênh mông phủ kín mấy quả đồi. Mùa này người trong bản vào rừng lấy măng, cả nhóm muốn chụp một bộ ảnh về người hái măng.
Rừng trúc đẹp như trong tranh. Thân trúc mảnh, thẳng, cao vút, xanh mướt, lá đan vào nhau thành vòm. Nắng xuyên qua thành những vệt vàng dài trên mặt đất phủ đầy lá khô. Mỗi lần gió thổi, cả rừng lao xao, kẽo kẹt, như hàng nghìn thân trúc đang thì thầm với nhau.
Bà chủ nhà sàn nơi nhóm ở trọ dặn, vào rừng trúc thì đi theo lối mòn, đừng tách nhóm, trước khi trời tối phải ra. Rừng trúc lối nào trông cũng giống lối nào, lạc vào là đi vòng mãi không ra.
Hà gật đầu. Nhưng khi đã cầm máy ảnh lên, cô quên mất thời gian.
Lạc giữa những thân trúc
Chiều hôm ấy, Hà đuổi theo một vệt nắng đẹp, rẽ khỏi lối mòn chụp mấy khung hình. Khi cô hạ máy xuống, xung quanh chỉ còn trúc là trúc. Tiếng gọi nhau của nhóm bạn đã xa dần rồi tắt hẳn. Điện thoại không có sóng.
Cô đi về hướng cô nghĩ là lối mòn. Đi mãi, chỉ thấy những thân trúc giống hệt nhau. Có lúc cô thấy mình đi ngang qua một bụi trúc gãy ngọn mà cô chắc chắn đã thấy cách đó nửa giờ. Nắng tắt dần. Rừng chuyển sang màu xanh thẫm, rồi xám.
Hà bắt đầu sợ. Cô gọi tên bạn, tiếng mình vọng lại giữa những thân trúc, nghe lạc lõng. Gió nổi lên, cả rừng trúc nghiêng ngả, kẽo kẹt như tiếng cửa gỗ cũ, lá rơi lả tả xuống tóc cô.
Cô ngồi xuống một gốc trúc, ôm máy ảnh, cố nhớ lời dặn đi lạc thì nên đứng yên chờ. Trời tối hẳn. Rồi, giữa tiếng gió, cô nghe một âm thanh khác.
Tiếng sáo trong gió
Đó là tiếng sáo. Rất nhỏ, rất xa, một giai điệu chậm, buồn mà ấm, như một bài hát ru. Không phải tiếng gió rít, cũng không phải tiếng chim. Đó là tiếng sáo trúc, có cao có thấp, có ngân có ngắt, như có người đang ngồi đâu đó trong rừng mà thổi.
Hà đứng dậy, lắng nghe. Tiếng sáo vọng lại từ một phía, rõ ràng. Cô ngập ngừng, rồi bước về phía đó. Đi một quãng, tiếng sáo im. Cô dừng lại. Rồi nó lại vang lên, lần này từ một hướng hơi lệch sang trái. Cô rẽ theo.
Cứ thế, tiếng sáo dẫn cô đi. Nó không bao giờ gần hơn, cũng không xa hơn, luôn ở phía trước một quãng, chờ cô, rồi lại cất lên. Cô không thấy ai. Chỉ có những thân trúc mờ trong bóng tối và tiếng lá xào xạc dưới chân.
Lạ là cô không thấy sợ nữa. Giai điệu ấy làm lòng cô dịu lại, như hồi nhỏ nằm võng nghe bà ru. Có một lúc cô vấp rễ trúc suýt ngã, tiếng sáo lập tức ngừng, rồi khi cô đứng vững, nó mới tiếp tục, chậm hơn một chút, như người đi trước ngoái lại chờ.
Bìa rừng và những lỗ sáo
Không biết bao lâu, Hà thấy trước mặt thưa dần. Rồi cô bước ra khỏi rừng trúc, đứng trên một sườn đồi trống. Dưới chân đồi là bản, những ngọn đèn vàng trong các nhà sàn, tiếng chó sủa, tiếng bạn bè gọi tên cô. Tiếng sáo dừng hẳn.
Cô quay lại, muốn cảm ơn ai đó. Trăng vừa lên, rọi ánh bạc lên bìa rừng. Và cô thấy, trên thân những cây trúc gần nhất, cây nào cũng có một lỗ thủng nhỏ, tròn, ngang tầm mắt, đều đặn như lỗ trên một cây sáo.
Gió thổi qua. Từ những lỗ thủng ấy vang lên những tiếng ngân khe khẽ, mỗi cây một nốt, hợp lại thành một đoạn giai điệu ngắn, đúng đoạn cô vừa nghe dẫn đường. Rồi gió lặng, rừng im.
Hà đưa máy ảnh lên chụp. Tay cô run, khung hình nhòe. Khi cô nhìn lại, mấy cây trúc trước mặt vẫn đứng đó, thân trơn nhẵn, xanh bóng dưới trăng, không còn một lỗ thủng nào.
Người thổi sáo của bản
Về tới nhà sàn, Hà kể lại cho bà chủ nhà nghe. Bà cụ không ngạc nhiên. Bà rót cho cô bát nước chè nóng, rồi kể.
Ngày xưa, trong bản có một ông cụ làm sáo trúc giỏi nhất vùng. Ông chọn trúc trong rừng, khoét lỗ, thổi thử từng cây, ai đi rừng chiều tối cũng nghe tiếng sáo của ông. Người lạc đường cứ theo tiếng sáo là về được bản. Ông cụ mất đã lâu, nhưng người bản vẫn tin rằng ông chưa bao giờ rời khỏi rừng trúc.
Bà bảo, mỗi năm vào mùa măng, thể nào cũng có người lạc, và thể nào cũng có người kể nghe thấy tiếng sáo. Chưa ai lạc mà không về được.
Trước khi rời bản, Hà mua của bà một cây sáo trúc nhỏ. Cô không biết thổi, chỉ treo nó ở đầu giường. Thỉnh thoảng, những đêm gió lớn ở thành phố, gió lùa qua khe cửa sổ, cây sáo khẽ ngân lên một nốt, đúng nốt đầu tiên của giai điệu cô nghe giữa rừng trúc năm ấy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gió qua rừng trúc lại có tiếng như nhạc?
Thân trúc rỗng bên trong, khi va vào nhau hoặc có lỗ thủng do sâu bọ, chim đục, gió thổi qua có thể tạo ra những âm thanh trầm bổng như tiếng sáo. Lá trúc dày cọ vào nhau tạo tiếng xào xạc liên tục, khiến cả rừng nghe như đang thì thầm.
Vì sao rất dễ lạc trong rừng trúc?
Rừng trúc thường mọc dày, các thân trúc giống nhau về kích thước và màu sắc, thiếu những điểm mốc nổi bật. Tán lá che kín bầu trời khiến khó định hướng theo mặt trời. Người đi lạc hay vô thức đi vòng tròn vì không có gì để giữ hướng.
Đi lạc trong rừng nên làm gì?
Bình tĩnh, dừng lại, không tiếp tục đi lung tung khi trời tối. Tìm chỗ thoáng, ở yên một chỗ để người khác dễ tìm, gọi to hoặc dùng còi theo từng quãng, giữ ấm, tiết kiệm pin điện thoại. Luôn báo cho người khác lộ trình trước khi vào rừng.
Vì sao âm nhạc làm người ta bớt sợ?
Một giai điệu quen thuộc, chậm rãi giúp nhịp thở và nhịp tim ổn định lại, giảm căng thẳng. Âm nhạc cũng gợi cảm giác có người ở gần, phá vỡ sự im lặng đáng sợ. Đó là lý do nhiều người hát khẽ khi đi một mình trong bóng tối.
Sáo trúc có ý nghĩa gì trong đời sống miền núi?
Ở nhiều vùng núi Việt Nam, sáo và các nhạc cụ làm từ tre trúc gắn liền với đời sống: thổi khi đi nương, khi tìm bạn, trong lễ hội. Tiếng sáo vang xa qua rừng núi, vừa để giải trí vừa để gọi nhau, báo hiệu mình đang ở đâu.
