Trong một ngôi chùa hoang có những gian phòng không ai dám ngủ lại, và người học trò nghèo đã chọn ngủ ở đó chỉ vì nó yên tĩnh, rẻ, và vì anh tin mình chẳng làm điều gì trái lương tâm.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyện Nhiếp Tiểu Thiến, một truyện trong tập Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh, tập truyện ma nổi tiếng bậc nhất của Trung Hoa. Câu chuyện này đã được dựng thành phim nhiều lần, nhưng mình kể theo cốt truyện gốc, bằng lời mình.
Ngôi chùa hoang và người học trò ngay thẳng
Ninh Thái Thần là một người học trò tính tình khảng khái, sống giản dị, cả đời không màng sắc đẹp hay tiền bạc. Anh hay nói rằng mình chỉ có một người vợ, và chẳng có gì phải giấu ai.
Một lần đi xa, anh dừng chân ở một ngôi chùa cũ ngoài thành. Chùa rộng, sân mọc đầy cỏ dại cao ngang người, cổng đổ, điện thờ tróc sơn, nhưng các gian phòng phía đông còn khá sạch sẽ. Anh thích sự yên tĩnh ấy, quyết định ở lại trong lúc chờ kỳ thi.
Trong chùa còn một người khách trọ khác, một người đàn ông họ Yến, dáng vẻ phong trần, ít nói, giọng nói đặc biệt. Hai người chào hỏi qua loa rồi ai về phòng nấy.
Đêm đầu tiên, Ninh Thái Thần nằm đọc sách, nghe gió thổi qua rừng trúc xào xạc, lá khô lăn trên nền sân như có ai bước đi.
Cô gái mười tám tuổi gõ cửa lúc nửa đêm
Gần nửa đêm, có tiếng thì thầm ngoài sân. Ninh nhìn qua cửa sổ, thấy một bà lão và một người đàn bà đứng nói chuyện dưới trăng, rồi có thêm một cô gái chừng mười bảy, mười tám tuổi, đẹp như tranh vẽ. Họ nói những câu anh nghe không rõ, rồi tản đi.
Lát sau, có tiếng gõ cửa phòng anh. Cô gái ấy đứng ngoài, mỉm cười, ngỏ ý muốn ở lại với anh đêm nay.
Ninh Thái Thần nghiêm mặt từ chối. Anh nói một câu mà người đọc Liêu Trai nhớ mãi: cô không sợ lời đàm tiếu, nhưng ta thì sợ, chỉ một chút sơ suất là mất cả đời liêm sỉ. Cô gái ngập ngừng, rồi đặt lên bàn một thỏi vàng sáng chói.
Anh cầm thỏi vàng ném ra sân, bảo của phi nghĩa thì đừng làm bẩn túi ta. Cô gái lặng lẽ nhặt vàng, đi ra, vừa đi vừa nói khẽ: người này đúng là sắt đá.
Lời thú thật của Nhiếp Tiểu Thiến
Mấy hôm sau, trong chùa có một người khách trọ khác mất mạng một cách bí ẩn, rồi người hầu của khách ấy cũng vậy. Ninh Thái Thần lo lắng, nhưng vẫn chưa hiểu chuyện gì.
Đêm ấy cô gái lại tới, nhưng lần này nàng không cười. Nàng nói tên mình là Nhiếp Tiểu Thiến, mất từ năm mười tám tuổi, được chôn cạnh ngôi chùa. Hồn nàng bị một con yêu quái trong vùng khống chế, bắt phải đi quyến rũ người qua đường, dùng sắc đẹp hoặc vàng bạc làm mồi để yêu quái hại họ.
Nàng kể rằng chưa từng gặp ai như anh, không ham sắc, không tham vàng, nên yêu quái không làm gì được. Nhưng nó sẽ không bỏ qua. Nàng khuyên anh hãy ở chung phòng với người họ Yến, vì người ấy là một kiếm khách kỳ lạ mà yêu quái phải kiêng nể.
Rồi nàng cúi đầu xin một điều. Nếu anh thương tình, hãy dời mộ nàng về một nơi yên tĩnh khác, để nàng thoát khỏi sự khống chế của yêu quái, được yên nghỉ.
Đêm kiếm khách họ Yến ra tay
Ninh Thái Thần năn nỉ mãi, người họ Yến mới cho anh ngủ cùng phòng. Yến dặn trước: đêm nay có gì cũng đừng lục đồ của ta. Rồi ông đặt một chiếc tráp nhỏ lên bậu cửa sổ và lăn ra ngủ, tiếng ngáy vang như sấm.
Nửa đêm, Ninh mở mắt, thấy một bóng đen lờ mờ ngoài cửa sổ, đang dần ghé sát vào. Đúng lúc ấy, từ chiếc tráp vụt ra một luồng sáng trắng như dải lụa, loé lên rồi thu về. Bóng đen biến mất, chỉ còn tiếng gió.
Yến tỉnh dậy, xem tráp, lấy ra một thanh kiếm nhỏ sáng loáng, rồi lẩm bẩm rằng con yêu kia bị thương nặng rồi. Ông thừa nhận mình là kiếm khách, và tặng Ninh một chiếc túi da đựng kiếm, dặn mang theo bên người để giữ mình.
Hôm sau, Ninh Thái Thần tìm tới ngôi mộ dưới gốc cây cạnh chùa mà Tiểu Thiến đã chỉ, cẩn thận dời mộ nàng, đưa về quê mình.
Hồn ma theo người về nhà
Về quê, anh chôn cất nàng tử tế bên ngoài thư phòng, khấn rằng từ nay nàng không còn phải lang thang, không còn bị ai sai khiến. Đêm ấy, Tiểu Thiến hiện về, theo anh vào nhà, xin được ở lại hầu hạ mẹ anh để báo ơn.
Mẹ Ninh ban đầu rất sợ, không dám nhận. Nhưng Tiểu Thiến chăm chỉ, ngày ngày lo việc nhà, sớm hôm hỏi han, lâu dần bà thương như con gái. Nàng dần ăn được chút cháo, chút cơm, hơi thở dần ấm, như một người sống thật.
Truyện còn kể con yêu quái tìm tới báo thù, và chiếc túi da của kiếm khách họ Yến treo trên tường đã thu nó vào, không để lại dấu vết. Về sau, khi vợ anh qua đời vì bệnh, Ninh Thái Thần cưới Tiểu Thiến, và họ sống với nhau trọn đời.
Đây có lẽ là lý do truyện Nhiếp Tiểu Thiến được yêu thích qua mấy trăm năm. Nó là truyện ma, nhưng là truyện ma về lòng ngay thẳng, về một lời hứa được giữ, và về một hồn ma được người sống đối xử tử tế.
Câu hỏi thường gặp
Liêu Trai chí dị là sách gì?
Liêu Trai chí dị là tập truyện viết bằng văn ngôn của Bồ Tùng Linh, một nhà văn Trung Hoa thời nhà Thanh. Tập gồm rất nhiều truyện ngắn về ma, hồ ly, thần tiên và yêu quái, nổi tiếng vì lối viết tinh tế và hay mượn chuyện ma để nói chuyện đời.
Truyện Nhiếp Tiểu Thiến khác phim Thiện nữ u hồn thế nào?
Phim Thiện nữ u hồn dựa trên truyện gốc nhưng thêm thắt nhiều về tình yêu, võ thuật và kỹ xảo. Trong truyện gốc, Ninh Thái Thần là người đã có vợ, nổi bật vì sự ngay thẳng hơn là chuyện tình lãng mạn.
Vì sao ma trong Liêu Trai thường hiền và đáng thương?
Bồ Tùng Linh hay dùng ma và hồ ly để nói về con người, nhất là những phận người yếu thế. Nhiều hồn ma trong truyện của ông tử tế, có tình có nghĩa hơn cả người sống, như một cách phê phán xã hội đương thời.
Vì sao truyện ma Trung Hoa hay gắn với chùa hoang?
Chùa xa thành, vắng người thường là chỗ nghỉ chân rẻ cho học trò, khách đi đường thời xưa. Một nơi vốn linh thiêng mà bị bỏ hoang tạo nên sự đối lập rất mạnh, dễ khiến người ta tưởng tượng ra ma quỷ tới chiếm chỗ.
Ninh Thái Thần đại diện cho kiểu nhân vật nào?
Ninh Thái Thần là hình mẫu người quân tử trong văn học cổ: nghèo nhưng giữ khí tiết, không ham sắc, không tham tiền. Truyện cho thấy chính phẩm chất ấy đã bảo vệ anh trước yêu quái, thay vì bùa phép hay sức mạnh.
