Có những lời hứa mà người ta giữ được cả đời, và có một lời hứa mà người tiều phu trẻ giữ được đúng mười năm, rồi buột miệng kể ra trong một đêm đông ấm áp nhất đời mình.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyền thuyết Yuki-onna, người đàn bà tuyết của Nhật Bản. Đây là truyền thuyết dân gian có nhiều dị bản ở các vùng tuyết, mình kể theo bản được biết tới rộng rãi nhất, bằng lời của mình.
Đêm bão tuyết bên bến đò
Ngày xưa, ở một làng miền núi Nhật Bản, có hai bác cháu tiều phu. Người già tên Mosaku, người trẻ tên Minokichi, mới chừng mười tám tuổi. Ngày nào họ cũng vào rừng đốn củi, phải qua một con sông rộng bằng đò.
Một chiều đông, trên đường về, bão tuyết ập tới. Người lái đò đã sang bờ bên kia, bỏ thuyền ở đó. Hai bác cháu không qua sông được, đành chui vào túp lều nhỏ của người lái đò để trú.
Túp lều chỉ có một cánh cửa, không có lò sưởi. Họ đóng cửa, đắp áo tơi, nằm nghe gió rít. Ông lão Mosaku ngủ thiếp đi rất nhanh.
Bên ngoài, con sông đen sẫm chảy giữa hai bờ tuyết trắng. Không có tiếng chim, không có tiếng người, chỉ có tiếng nước và tiếng gió. Trong túp lều tối, hơi thở của hai bác cháu phả ra thành khói.
Minokichi thì không ngủ được. Gió quất vào vách gỗ từng đợt, tuyết lọt qua khe cửa, cái lạnh len vào tận xương. Mãi khuya cậu mới chợp mắt.
Người đàn bà áo trắng cúi xuống
Một vạt tuyết phả vào mặt làm Minokichi tỉnh giấc. Cánh cửa lều đã mở toang. Trong ánh tuyết trắng nhờ, cậu thấy một người đàn bà mặc áo trắng đang cúi xuống bên ông lão Mosaku, thổi hơi vào ông. Hơi thở của nàng như làn khói trắng sáng.
Rồi nàng quay sang Minokichi, cúi xuống thấp hơn, tới mức mặt gần chạm mặt cậu. Cậu muốn hét mà không ra tiếng. Nàng đẹp lạ lùng, nhưng đôi mắt khiến cậu lạnh hơn cả trận bão ngoài kia.
Nàng nhìn cậu rất lâu, rồi mỉm cười, thì thầm: ta định đối xử với ngươi như với lão kia, nhưng ngươi còn trẻ quá, lại dễ thương, nên ta tha. Nhưng nếu ngươi kể với bất kỳ ai về đêm nay, kể cả mẹ ngươi, ta sẽ biết, và ta sẽ lấy mạng ngươi.
Nói rồi nàng quay đi, lướt ra cửa. Minokichi gượng dậy nhìn ra, chỉ thấy tuyết trắng xoá. Còn ông lão Mosaku, khi cậu chạm vào, đã lạnh ngắt, không bao giờ tỉnh lại nữa.
Cô gái tên Yuki trên đường làng
Minokichi ốm một trận dài. Khi khỏe lại, cậu tiếp tục nghề đốn củi, và không kể với ai về người đàn bà áo trắng.
Mùa đông năm sau, trên đường về, cậu gặp một cô gái trẻ đi một mình, dáng mảnh mai, nước da trắng mịn. Cô nói tên mình là Yuki, đang lên kinh tìm việc. Hai người nói chuyện suốt quãng đường, càng nói càng mến nhau.
Yuki không đi tiếp nữa. Cô ở lại, trở thành vợ Minokichi. Mẹ cậu rất quý con dâu. Hai người sinh được mười người con, đứa nào cũng xinh xắn, trắng trẻo.
Nàng là người vợ chăm chỉ, nấu ăn khéo, chăm mẹ chồng chu đáo tới tận ngày bà mất. Bà cụ lúc lâm chung còn nắm tay con dâu mà dặn dò như dặn con gái ruột. Mùa đông nào nàng cũng là người dậy sớm nhất, quét tuyết trước cửa, nhóm bếp cho cả nhà.
Người trong làng bàn tán một điều lạ: năm tháng trôi qua, Yuki vẫn trẻ như ngày đầu về làng, không hề già đi chút nào.
Đêm đông bên ngọn đèn
Một đêm đông, khi lũ trẻ đã ngủ, Yuki ngồi khâu áo dưới ngọn đèn. Minokichi ngồi nhìn vợ, ánh đèn hắt lên làn da trắng của nàng. Bỗng một ký ức cũ trồi lên, rõ mồn một.
Cậu nói, gần như bâng quơ: nhìn em lúc này, anh nhớ tới một chuyện lạ năm anh mười tám tuổi. Anh từng thấy một người đàn bà đẹp và trắng như em. Đến giờ anh vẫn không biết đó là mơ hay là Yuki-onna.
Rồi cậu kể hết. Đêm bão tuyết, túp lều lái đò, hơi thở trắng, lời dặn dò. Yuki vẫn cúi đầu khâu, không ngắt lời một câu.
Khi cậu kể xong, nàng đặt kim chỉ xuống, đứng bật dậy. Căn phòng bỗng lạnh đi như có ai vừa mở cửa giữa mùa bão.
Làn sương trắng bay qua ống khói
Nàng cúi xuống nhìn chồng, và Minokichi nhận ra đôi mắt ấy. Nàng nói, giọng vừa giận vừa đau: người đó chính là em, là Yuki. Em đã nói nếu anh kể ra, em sẽ lấy mạng anh.
Nàng nhìn sang chỗ lũ trẻ đang ngủ. Giọng nàng nhỏ lại: nếu không vì các con, em đã làm thế. Giờ anh phải chăm sóc chúng thật tốt. Nếu chúng có điều gì đáng phàn nàn, em sẽ quay lại và đối xử với anh xứng đáng.
Vừa nói, thân hình nàng nhạt dần, trắng dần, thành một làn sương mù sáng bạc. Làn sương bay lên mái, luồn qua lỗ thông khói, rồi tan vào đêm đông.
Từ đó không ai còn gặp lại nàng. Còn Minokichi thì sống nốt quãng đời còn lại bên các con, và mỗi lần tuyết rơi, anh lại ngồi rất lâu bên cửa sổ, như chờ một người không bao giờ trở về.
Câu hỏi thường gặp
Yuki-onna xuất phát từ đâu?
Yuki-onna là nhân vật trong truyền thuyết dân gian các vùng nhiều tuyết ở Nhật Bản, có nhiều dị bản khác nhau theo từng nơi. Bản kể về người tiều phu và lời hứa trở nên nổi tiếng khắp thế giới nhờ tập truyện ma Nhật Bản Kwaidan của nhà văn Lafcadio Hearn.
Yuki-onna là ma hay yêu quái?
Trong văn hoá Nhật, Yuki-onna thường được xếp vào nhóm yêu quái, gọi chung là yokai, chứ không phải hồn người chết. Có dị bản kể nàng là linh hồn của tuyết, có dị bản lại kể nàng là hồn người phụ nữ chết trong bão tuyết.
Vì sao người bị lạnh lâu lại thấy những hình ảnh lạ?
Khi thân nhiệt hạ thấp, người ta có thể lú lẫn, buồn ngủ, phán đoán sai và nhìn nhầm. Trong đêm bão tuyết, mọi thứ trắng xoá và thiếu ánh sáng, nên não dễ vẽ ra hình người từ những đám tuyết bay.
Vì sao ma trong truyện Nhật hay mặc áo trắng?
Ở Nhật, người đã khuất theo truyền thống được mặc đồ trắng khi khâm liệm, nên áo trắng gắn với cõi chết. Với Yuki-onna, màu trắng còn là màu của tuyết, khiến hình ảnh nàng vừa đẹp vừa lạnh lẽo.
Truyền thuyết Yuki-onna muốn nói điều gì?
Nhiều người đọc thấy ở đây câu chuyện về lời hứa và cái giá của sự thật. Nó cũng phản ánh nỗi sợ và sự kính nể của người miền núi trước mùa đông khắc nghiệt, thứ vừa đẹp vừa có thể lấy mạng người.
