Điều đáng sợ nhất trong truyện này không phải là gặp một kẻ không có mặt, mà là khi bạn chạy thoát, tìm được một người để kể, và người đó hỏi lại bạn một câu.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyền thuyết Noppera-bō, người không mặt của Nhật Bản, theo bản kể nổi tiếng thường được gọi là Mujina. Đây là truyền thuyết, mình kể bằng lời mình, và nó ngắn, nhưng cái kết của nó đã làm bao nhiêu thế hệ không dám đi đường tối.
Con dốc tối bên hào nước
Ngày xưa, ở thành phố Edo, tức Tokyo bây giờ, có một con dốc dài chạy dọc một con hào cũ. Một bên là mặt nước tối, một bên là tường cao của những dinh thự lớn. Ban đêm, con dốc không có lấy một ngọn đèn.
Người ta đồn ở đó có một loài yêu quái hay đánh lừa người đi đêm. Vì thế trời vừa tối, ai đi qua dốc cũng rảo bước, hoặc thà đi đường vòng xa còn hơn.
Một đêm, có một người lái buôn già đi về muộn, vội vã leo dốc. Gió từ mặt hào thổi lên lạnh buốt. Tiếng guốc gỗ của ông gõ lộc cộc, vang dội vào bức tường đá.
Ông lão vốn là người từng trải, đi buôn khắp nơi, chẳng mấy khi tin chuyện ma quỷ. Ông chỉ muốn về nhà cho nhanh, uống bát trà nóng rồi đi ngủ. Ông tự nhủ con dốc này cũng như trăm con dốc khác, tối thì tối thật, nhưng ma quỷ ở đâu ra.
Đi tới giữa dốc, ông nghe tiếng khóc.
Cô gái ngồi khóc quay lưng
Bên mép hào, có một cô gái trẻ ngồi thu mình, quay lưng ra đường, úp mặt vào hai tay mà khóc. Cô mặc kimono đẹp, tóc búi gọn như con gái nhà tử tế.
Người lái buôn thương tình. Ông sợ cô định làm điều dại dột, nên dừng lại, cất giọng ân cần: cô ơi, đừng khóc nữa, có chuyện gì cứ kể cho bác nghe, giúp được gì bác sẽ giúp.
Tiếng khóc của cô nghe thật não nề, đứt quãng, như người đã khóc rất lâu. Nước dưới hào loang loáng, phản chiếu chút ánh trời còn sót lại. Ông lão thấy lòng mình chùng xuống, quên cả nỗi sợ con dốc tối.
Cô gái vẫn khóc, tay áo dài che kín mặt. Ông lại gần thêm, đặt nhẹ tay lên vai cô, nói thêm mấy lời an ủi.
Bấy giờ cô gái mới từ từ đứng dậy, quay lại, buông tay áo xuống, và lấy tay vuốt một đường lên mặt mình.
Gương mặt trơn như quả trứng
Người lái buôn nhìn thấy một gương mặt không có mắt, không có mũi, không có miệng. Chỉ là một mặt da trơn nhẵn, nhợt nhạt như vỏ trứng, quay thẳng về phía ông.
Ông hét lên một tiếng rồi bỏ chạy. Ông chạy ngược lên dốc, chạy mãi trong bóng tối, không dám ngoái lại, không biết mình đang chạy về đâu. Trước mặt chỉ có màn đêm đen đặc.
Rồi ông thấy phía xa một đốm sáng. Đó là ngọn đèn lồng của một gánh mì bán đêm, kiểu gánh hàng rong đặt ven đường cho khách lỡ bữa. Ông lao tới, thở hổn hển, ngã sụp xuống bên gánh hàng.
Ông bán mì đang quay lưng lại, cúi xuống nồi nước dùng. Hơi nước nóng bốc lên trong ánh đèn vàng. Ông ta hỏi bằng giọng cục cằn: này, có chuyện gì thế, có ai làm gì ông à.
Câu hỏi của ông bán mì
Người lái buôn lắp bắp không ra lời. Ông chỉ kể được rằng ông vừa gặp một cô gái, bên hào nước, cô ta cho ông xem, rồi ông không nói tiếp được nữa.
Ông bán mì vẫn quay lưng, khuấy nồi nước dùng. Rồi ông ta hỏi, giọng đều đều: cô ta cho ông xem cái gì, có phải thế này không.
Ông bán mì quay lại, đưa tay vuốt một đường lên mặt. Và gương mặt ông ta trơn nhẵn như một quả trứng.
Trong khoảnh khắc ấy, người lái buôn nhìn thấy rõ từng giọt mồ hôi trên vầng trán trơn nhẵn kia, thấy hơi nước nồi mì vẫn bốc lên đều đặn, thấy đôi tay vẫn cầm đôi đũa dài. Mọi thứ bình thường tới mức đáng sợ, chỉ trừ gương mặt.
Cùng lúc ấy, ngọn đèn lồng phụt tắt.
Vì sao cái kết này ám ảnh đến vậy
Truyền thuyết dừng ở đó. Không ai nói người lái buôn ra sao sau đêm ấy. Ở bản kể Mujina, người ta cho rằng thủ phạm là con mujina, một loài thú như con lửng mà dân gian Nhật tin có thể biến hình đánh lừa người.
Cái hay của truyện nằm ở cú lặp lại. Người nghe, cũng như người lái buôn, tưởng mình đã thoát. Ngọn đèn lồng, gánh mì, hơi nước nóng, tất cả là hình ảnh của sự an toàn và đời thường. Rồi chính nơi an toàn ấy lại phản bội mình.
Đó là kiểu nỗi sợ khiến ta nghi ngờ cả những người quen. Ai dám chắc người đang quay lưng lại với mình trong đêm, khi quay mặt lại, vẫn có một khuôn mặt.
Nên nếu đêm nay bạn đi ăn khuya, gọi một bát mì nóng, mà ông chủ quán đang quay lưng lại, thì cứ thong thả. Đừng vội kể với ông ấy về bất kỳ điều gì lạ bạn vừa gặp trên đường.
Câu hỏi thường gặp
Noppera-bō là yêu quái gì?
Noppera-bō là một loại yêu quái trong văn hoá dân gian Nhật Bản, trông giống người bình thường nhưng có khuôn mặt hoàn toàn trơn, không mắt mũi miệng. Chúng thường không làm hại ai, chỉ doạ người cho sợ.
Truyện Mujina được biết tới qua đâu?
Bản kể về người lái buôn và ông bán mì được biết rộng rãi qua tập truyện ma Kwaidan của Lafcadio Hearn, một nhà văn từng sống ở Nhật và ghi lại nhiều truyện dân gian Nhật bằng tiếng Anh.
Vì sao một khuôn mặt không có mắt mũi lại đáng sợ đến thế?
Não người có những vùng chuyên nhận diện khuôn mặt, và ta đọc cảm xúc, ý định của người khác qua nét mặt. Một khuôn mặt trống trơn khiến ta không đoán được gì, mất hết tín hiệu quen thuộc, nên cảm giác bất an tăng mạnh.
Mujina là con vật gì trong văn hoá Nhật?
Mujina là tên gọi dân gian chỉ con lửng, đôi khi lẫn với lửng chó. Trong truyền thuyết Nhật, nhiều loài thú như cáo, lửng được cho là có phép biến hình để trêu chọc hay đánh lừa con người.
Vì sao truyện ma hay có kết lặp lại hai lần?
Lần doạ thứ nhất làm người nghe căng thẳng, rồi câu chuyện cho họ một lối thoát để thả lỏng. Lần doạ thứ hai đến đúng lúc họ mất cảnh giác, nên tác động mạnh hơn nhiều. Đây là thủ pháp rất lâu đời của người kể truyện ma.
